Een dag in Kisangara Juu
Uit het dagboek van Paul Flier
Wat deze dag gepland stond als een korte wandeling werd wederom een dagvullend programma. Via kleine bergpaadjes, in het Swahili ‘shorti-cutti’, wandelen we van erf naar erf. Het zijn uit de berg gehakte terrassen met een kleine woning, omgeven door een ‘shamba’ vol met bananenbomen, suikkeriet en koffiestruiken met groene en rode bessen eraan.
 
Op bezoek bij Jacob en Mary Zaluboni is de hartelijkheid waarmee men ons ontvangt weer overweldigend. Op ons verzoek wordt met veel geduld het hele productieproces van koffie gedemonsteerd. Geweldig om dit een keer in het echt mee te maken!
 
De schil van de rode en groene koffiebessen worden eerst met een soort molen verwijderd. De bleekgele bonen worden in de zon gedroogd, waarna een tweede vlies in een vijzel met zacht stampen wordt losgemaakt en met een zeef verwijderd. Deze bonen zijn nu klaar om te branden in een aluminium bakje op een houtvuurtje. Het kleine hutje waarin Mary en Marjolijn dit doen, is de ‘keuken’ van het gezin:, Volledig bekleed met uitgevouwen kerosineblikken van Esso en pikzwart van de roet.
Nu krijgen de bonen hun bekende kleur en met een vijzel worden ze gemalen tot het ons zo bekende poeder. Of we iets mee willen nemen? Tuurlijk, en later krijgen we een grote zak vers gebrande koffie mee. Bij het afscheid loopt Mary nog een flink eind met ons mee, een goed gebruik om te tonen dat we altijd weer welkom zijn.
 
We vervolgen onze weg en ik blijf me verbazen over de avocado’s, citroenen, bananen en zelfs passievruchten die we zien groeien.
 
Veel indruk maakte het volgende korte bezoekje aan oud echtpaar. Ze zitten zich in een pieplein hutje te warmen aan een houtvuurtje. We nemen plaats op kleine krukjes en langzaam beginnen onze ogen te wennen aan de duisternis en scherpe rooklucht die er hangt.
 
Wanneer we ons voorstellen als man en vrouw, vraagt de oudere man of we kinderen hebben; een vraag die ons voortdurend wordt gesteld. Waarom dan niet? We proberen het uit te leggen, dat we daarmee nog even willen wachten. Verkleumd in wat een oude skijas lijkt met een soort russisch mutsje kijkt ie ons vol onbegrip aan; hij kan en wil het niet begrijpen. Ik denk vaak aan de zak van Max, bij het zien van de veelheid aan willekeurige, doorgaans oude en kapotte kleding.
Vlak daarvoor nog overweldigd door de hartelijkheid van het vorige bezoek; nu aangeslagen door het lot van deze ouderen en de hardheid van het bestaan hier. We lopen verder en ik denk aan wat Basil Davidson schreef; dat het een enorme prestatie was van de Afrikanen om op het moeilijkste continent ter wereld zo lang overleefd te hebben. De primitiviteit enerzijds; de creativiteit en het uithoudingsvermogen anderzijds om toch steeds weer wegen te vinden om een bestaan op te bouwen. Struggle for life. Het maakt je bescheiden en je vraagt je af, als je denkt aan de warmte die deze mensen onderling en met jou delen, wie er nou eigenlijk ontwikkeld is… We nemen afscheid en lopen verder, onderwijl genietend van het magnifieke uitzicht vanaf de berg op de vlakte beneden.
Alsof het zo geregisseerd is, treffen we direct daarna een man die ons direct aanspreekt met ‘Ah, have you come to seer our poverty?’ Hij is duidelijk ontwikkeld en blijkt uit Dar es Salaam te komen, waar hij legerofficier is, nu op bezoek bij zijn oude vader. Alle zeven kinderen wonen in Dar, maar ze krijgen hun vader, Mzee Michael, niet zover bij hen te gaan wonen. Die wil liever hier blijven, tussen zijn volk, op zijn land, tachtig jaar oud. Tot voor kort moest deze man nog hard werken om van steeds verder weg gras te zoeken voor zijn koe, die hij onlangs op aandringen van zijn kinderen verkocht heeft.
Twee werelden komen bijeen. Er is ergens iets fout gegaan, vertelt hij bitter. Andere landen, in Zuidoost-Azië bijvoorbeeld, hebben zich veel beter ontwikkeld. Hier wordt van alles bedacht en gezegd, maar er gebeurt niks. Wat heeft veertig jaar onafhankelijkheid ons gebracht?
Ik probeer iets te vertellen over mijn positieve ervaringen in Tanzania op het vlak van onderwijs, sinds Nyerere, maar wat weet ik er eigenlijk van. Hij vraagt zich af of het wel zo goed was, wat de Mwalimu (=leraar, een bijnaam voor Julius Nyerere, de eerste president van Tanzania) deed: de Ujamaa, de ontwikkeling van de publieke sector waar iedereen met een universitaire opleiding ging werken. En nu deze sector kleiner moet worden, zijn daar nauwelijks nog banen te krijgen, terwijl de particuliere sector nooit ontwikkeld is...Ja, ergens zat het helemaal mis.
Zijn geboortedorp Kisangara was eens rijk, door de koffie die er verbouwd werd. Nu de marktprijs veel lager ligt, worden de plantages verwaarloosd en doet men maar wat. Het enige waar nog iets mee te verdienen valt, is de productie van ‘pombe’; het lokale bier van suikerriet. (Je ziet vaak een bierpers-installatie staan bij de huizen. Het zijn vrij primitieve werktuigen waarmee het riet tussen twee cilinders wordt geperst om het sap te winnen. Er wordt een of andere wortel aan toegevoegd voor het gisten, en na een etmaal heb je pombe. Het smaakt vrij zuur en lijkt op cider, maar prima te drinken!)
De man uit Dar is er niet trots op; de bitterheid in zijn stem verbergt de schaamte die deze man voelt voor zijn dorp, zijn land. Misschien is het de onwetendheid hier, zegt hij, maar we moeten toch iets kunnen vinden wat wel werkt? Als ik zeg dat ik zelf ‘business man’ ben, om er vanuit dat perspectief over door te praten, hoort hij me niet en vertelt ie bitter door: Over wat er nu toch mis was gegaan en waarom dan toch – er was pas vier jaar electriciteit!
Als we afscheid nemen blijft ie doorpraten en ik kan het niet helpen te denken: Wat heb jij er in die veertig jaar aan gedaan? Als militair heb je, zoals gewoonlijk, een zeer uitgesproken en kritische mening. Maar wat heb jij er zelf aan gedaan, als ontwikkelde hoog opgeleide man? Je bent samen met de rest van de kinderen in Dar es Salam gaan wonen en geeft nu af op je geboortegrond. En op je oude vader, die waarschijnlijk in elk geval zijn manier van leven en waardigeheid heeft behouden. Die waardigheid tref ik hier niet aan!
In het donker banen we ons een weg omhoog over het smalle pad tussen de bananenbomen. De zonsondergang is schitterend. Wat zou het antwoord op zijn vraag nou eigenlijk zijn; waarom, waarom? De aard van de Afrikaan? En waarom zou het land zich zoals het westen moeten ontwikkelen? Globalisatie, mijmer ik melancholisch, en ik merk dat ik helemaal niet blij wordt van al die waarom-vragen. Hoe!? Daar wordt ik veel blijer van!
| Lid worden of sponsoren? Klik hier, elke bijdrage is zeer welkom!
Jamani is aan-
gesloten bij:
Met dank aan alle leden van Jamani en:
|
